Την Δευτέρα 8 Ιουνίου 2026 είχαμε την χαρά να φιλοξενήσουμε στην συνάντηση του Ομίλου εκλεκτούς ομιλητές σχετικά με τα Νεοκλασικά Κτήρια της Πόλης των Πατρών, της πόλης μας. Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε στον φιλόξενο χώρο του Deck και οι άνω των 80 παρευρεθέντες Ροταριανοί και Φίλοι απολαύσαμε σε 3 ενότητες την ανάπτυξη του πολύ ενδιαφέροντος αυτού θέματος. Και πιο συγκεκριμένα οι ομιλητές και τα θέματα που ανέπτυξαν ήταν τα εξής:
Η κ. Κική Φαρμάκη, παρουσίασε το θέμα «Η Νεοκλασική Πάτρα ως διάσταση (σχέδιο) και ως παράσταση (εικόνα)». Άρχισε με μια πολλή αναλυτική περιγραφή της ιστορίας και της μορφής των Νεοκλασικών στην Ευρώπη. Εστιάστηκε στην συμβολή των μνημείων της αρχαιότητος που είχαν επιζήσει, αλλά κυρίως των πρόσφατα νέο-αποκαλυφθέντων ερειπίων της Πομπηίας, της θαμμένης κάτω από την στάχτη της έκρηξης του Βεζουβίου. Συνέχισε με τις τροποποιήσεις που έλαβε ο ρυθμός αυτός αργότερα στην Ελλάδα και ειδικότερα στη Πάτρα, από τα μέσα του 19ου αιώνα και αργότερα. Μια βασική αιτία ήταν η γειτνίασή μας με τα Επτάνησα και την Ιταλία και η εύκολη αποδοχή πολιτιστικών επιδράσεων από εκεί. Μια πολλή ενδιαφέρουσα ενότητα ήταν η ανάλυση της διάστασης, δηλαδή του πολεοδομικού σχεδίου με το οποίο κτίστηκαν αυτά τα κτίρια. Δρόμοι ευθείς συγκλίνοντες καθέτως προς τη θάλασσα, όπως ή Κολοκοτρώνη, η Αγίου Νικολάου, η Ερμού έτεμναν μεγάλες λεωφόρους περίπου παράλληλες προς το θαλάσσιο μέτωπο. Όπως η Όθωνος-Αμαλίας, η Ρήγα Φεραίου, η Μαιζώνος, η Κορίνθου. Η διαφορά των προσόψεων των κτιρίων, της παράστασης δηλαδή, στις δύο κατηγορίες οδών είναι σημαντική. Τα κτίρια στις κάθετες έχουν συνήθως στοές. Που αυξάνουν τον δημόσιο χώρο, παρέχουν προστασία από βροχή και ηλιακό φώς στους πεζούς και ελαφρύνουν την εικόνα τους. Τα κτίρια στις οριζόντιες στερούνται στοών παρέχουν πολύ ευρύτερο χώρο για την κυκλοφορία και δημιουργούν ένα «αδιάσπαστο» αρχιτεκτονικό σκηνικό.
O κ. Τεύκρος Σακελλαρόπουλος, παρουσίασε το θέμα «Τα Διατηρητέα ως Ζωντανοί Οργανισμοί». Ξεκινώντας από την αφετηρία πως ο Αρχιτέκτονας βλέπει τη μορφή, αλλά ο μηχανικός βλέπει το «σώμα» και τη λειτουργία, προχωρά να απαντήσει στο διπλό ερώτημα: Γιατί και τι θέλουμε να διατηρήσουμε από τα διατηρητέα, και επίσης τι μέσα και πως επιτρέπεται να χρησιμοποιήσουμε για την διατήρησή τους. Στο πρώτο ερώτημα απαντά πως οι λόγοι της διατήρησης ήταν αισθητικοί, αλλά και η αρχιτεκτονική, η σπανιότητα ή κάτι το ιδιαίτερο, ή διότι συνδέονται με κάποιο σπουδαίο πρόσωπο ή γεγονός. Όχι απλά για εξυπηρέτηση αλλά ως δοχεία ζωής και ίσως και προβολής.
Στο δεύτερο ερώτημα διευκρινίζει αντί προλόγου πώς ρέουν οι δυνάμεις σε αυτά τα κτήρια. Τα μοντέρνα κτίρια κτίζουν εξ αρχής ένα καλούπι από μπετόν και κατόπιν συμπληρώνουν με τούβλα κ.λ.π. Έτσι το μπετόν, ο φέρων οργανισμός δηλαδή, είναι υπεύθυνος για τη ροή των δυνάμεων. Αντιθέτως, τα παλαιότερα κτίρια τα έκτιζαν πέτρα-πέτρα ή τούβλο- τούβλο, ή και τα δύο. Έτσι οι ρέουσες δυνάμεις διεχέοντο λιγότερο ή περισσότερο αρμονικά αναλόγως της εμπειρίας του κτίστη. Συνήθως πολύ αρμονικά. Θα πρέπει να γίνει πλήρης κατανόηση των ρεουσών δυνάμεων πριν προχωρήσουμε σε οποιαδήποτε αποκατάσταση. Σε αυτήν δεν θα πρέπει να διστάσουμε να χρησιμοποιήσουμε και σύγχρονες μεθόδους όπου είναι απαραίτητο. Αναγκαστικός οδηγός μας πρέπει να είναι πως η εσωτερική τους διαρρύθμιση αντικατόπτριζε τα δεδομένα της εποχής. Που δεν είναι πλέον κατάλληλη για τις νέες χρήσεις. Διατηρούμε το κέλυφος και κατασκευάζουμε μία νέα διαρρύθμιση με όλα τα σύγχρονα δεδομένα. Κάνουμε δηλαδή μια μεταμόσχευση στοιχείων που θα χαρίσουν καινούργια ζωή σε ένα γερασμένο κτίριο.
Ο κ. Θανάσης Διαμαντόπουλος παρουσίασε το θέμα “Τα Νεοκλασικά της Πάτρας. Γιατί γεννήθηκαν, γιατί πέθαναν, η μετά θάνατον ζωή τους”
Εντόπισε την δημιουργία των Νεοκλασικών στην Ευρώπη στα γνωστά για την επίδραση του φιλελληνισμού και το ιδεολογικό αποτύπωμα της αρχιτεκτονικής της αρχαίας Ελλάδας σαν προγόνους και των βασιλικών και των δημοκρατικών καθεστώτων του 18ου/19ου αιώνα. Στην Ελλάδα επιπλέον, ο νεοκλασικισμός υιοθετήθηκε σαν ο ρυθμός που εκφράζει την αποτίναξή μας από τον Οθωμανικό ζυγό και τις παραδόσεις του και την επιθυμία μας να στραφούμε στην Ευρώπη. Να γίνουμε δηλαδή Ευρωπαίοι. Ένα όνειρο που με θρασεία επιμονή μας βασανίζει για δύο αιώνες. Με μια σειρά διαφανειών ανέδειξε την τμηματική μεταμόρφωση της Αθήνας αλλά και της Πάτρας από τουρκοχώρια σε όμορφες αστικές νεοκλασικές πόλεις. Βεβαίως μόνο τη βιτρίνα τους. Στη Πάτρα, όπως και αλλού, η καλαισθησία των προσόψεων ήταν η υλική επιβεβαίωση της καλλιέργειας και της ευμάρειας των μεγαλοαστών. Έτσι γεννήθηκαν τα νεοκλασικά της Πάτρας. Οι αιτίες του θανάτου τους ήταν εξωτερικές, όπως ή αλλαγή ων αισθητικών αντιλήψεων, οικονομικές, λόγω της σταφιδικής κρίσης και των πολέμων. Αλλά και εσωτερικές. Η αλλαγή των κοινωνικών εκδηλώσεων, η ελάττωση του μεγέθους των οικογενειών, το αυξανόμενο κόστος συντήρησης που μετά δεκαετίες από την ανέγερσή τους ήταν δυσβάσταχτο. Και ιδιαιτέρως όταν οι κληρονόμοι-ιδιοκτήτες δεν συνδέονταν πλέον συναισθηματικά μαζί με αυτά τα κτίρια. Έτσι ακολούθησε ο θάνατος και η αντιπαροχή. Ο πνευματικός θάνατος επήλθε με την αλλαγή χρήσης, συχνά προσβλητικής για το κτίριο, και ο φυσικός θάνατος μέσω της μπουλντόζας. Η μετά θάνατον ζωή εξασφαλίστηκε με τη διάσωση, συντήρηση και επανάχρηση αρχιτεκτονικών σπαραγμάτων σε νέα οικία. Υπεύθυνος αυτών των εργασιών ήταν ο ίδιος ο ομιλητής. Με πολλές διαφάνειες ανέδειξε τον ρόλο αυτών των «μεταμοσχεύσεων» σπαραγμάτων σε νέα κτίρια σαν ωραιοποίηση των νεωτέρων αλλά και σαν τεκμηρίωση της μνήμης των νεοκλασικών κτιρίων.
Οι προσκληθέντες ομιλητές ήταν η Κυρία Ευγενία Γατοπούλου, πρώην Προϊσταμένη της Υπηρεσίας Νεωτέρων Μνημείων Δυτικής Ελλάδος και ο Κύριος Χρήστος Κολώνας, νυν υπεύθυνος της ίδιας Υπηρεσίας. Και οι δύο, απολύτως αρμόδιοι, σχολίασαν και τα κτίρια τα ίδια αλλά και τις δυσκολίες της Υπηρεσίας να τα προστατεύσει. Επιπλέον, πως ένας νεώτερος οδηγός του Υπουργείου Πολιτισμού διευκολύνει αρκετά το έργο τους. Στο τέλος, ο πρώην Δήμαρχος κ. Ανδρέας Καράβολας με παρεμβολή του τόνισε την επίδραση της; πολιτικής βούλησης για την διατήρηση του κτιστού και φυσικού περιβάλλοντος. Ιδιαίτερα αναφέρθηκε στη συμβολή των αειμνήστων Μελίνας Μερκούρη και Αντώνη Τρίτση.
Και φυσικά η συζήτηση που ακολούθησε ήταν εξαιρετικά ενδιαφέρουσα.
Παρόντες στην συνάντηση, μεταξύ άλλων, οι Ροταριανοί πΠρόεδροι Ανδρέας Ανδρέου, Λεωνίδας Ευστρατιάδης, Τρύφωνας Μαυρίκης και Ανδρέας Σταυρουλόπουλος, ο Γραμματέας του ΡΟ Πάτρα-Κωστής Παλαμάς Ιωσήφ Ελέουα, ο τ. Δήμαρχος Πατρέων κ. Ανδρέας Καράβολας, ο Ροταριανός Samer Shahin από το Dubai και πολλοί εκλεκτοί φίλοι.
